سال‌ها پیش و قبل از احداث میدان حسن‌آباد، باغ بزرگی در این منطقه متعلق به میرزا یوسف آشتیانی(مستوفی‌الممالک) که از رجال قجر بود، وجود داشت. بعد از گسترش یافتن تهران، نام آن منطقه را به نام پسرش حسن، حسن‌آباد نام‌گذاری کرد. یکی از القابی که به حسن‌آباد نسبت داده شد، ملک‌المتکلمین است که از واعظان مشروطه‌خواه بود و تندیس او که در این میدان قرار داشت، قبل از انقلاب مفقود گردید. در حسن‌آباد چهار ساختمان به شکل‌های قرینه توسط قلیچ باقِلیان تحت نظارت معمار ارمنی‌تبار، لئون تادوسیان به سبک غربی ساخته شد. پس از مرگ میرزا یوسف آشتیانی، ورثه، این ملک را تکه‌تکه به مردم فروختند و در دل محلۀ حسن‌آباد دو چهارراه باقی ماند. در زمان حکومت پهلوی اول، این چهارراه به میدانی به شعاع ۴۵ متر و مساحت ۶۵۰۰ مترمربع تبدیل شد. در پی بازسازی‌های بناهای این میدان چند طبقه از یکی از چهار ساختمان قرینه تخریب شد و به جایش یک بانک با نمای شیشه‌ای ساخته شد. در گذشته قدیمی‌ترین قبرستان تهران در ضلع شمال‌غربی این میدان قرار داشت که از سال ۱۳۱۷ آتش‌نشانی جایش را گرفت. غسالخانۀ قبرستان تبدیل به حمام شد و رقبا شایعه‌ای ساختند که این حمام جن دارد و به این دلیل به حمام جنی معروف شد و بعدها تبدیل به هتل شد.

پس از تخریب بافت قدیمی در محل تقاطع دو خیابان سپه و حافظ به دستور کریم‌آقا بوذرجمهر، شهردار وقت تهران به‌جای چهارراه حسن‌آباد، میدانی به همین نام و در همان مکان احداث شد که ساخت آن از سال ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۳ به طول انجامید. طراح میدان، همان‌طور که گفته شد، قلیچ باقِلیان بود که چهار بنای مشابه و قرینه که هر کدام دارای دو گنبد با پنجره‌های نیم‌قوس، ستون‌ها و نیم‌ستون‌ها و نرده‌های صراحی‌شکل بودند، تحت نظارت معمار ارمنی، لئون تادوسیان به سبک معماری غربی برگرفته از معماری رنسانس و نئوکلاسیک ساخت. در زمان پهلوی دوم در سمت جنوب‌شرقی میدان، ساختمان بانک ملی با طراحی محسن فزونی، معمار ایرانی اجرا شد و عملاً یک وجه از ساختمان میدان از بین رفت و در اواخر دهۀ هفتاد و اوایل دهۀ هشتاد با طراحی سعید سادات‌نیا بر روی نمای بانک ملی مجدداً نمای قبلی سال ۱۳۱۳ اجرا شد تا تناسب و هماهنگی تا حدی به میدان برگردد. دلیل انتخاب و نصب تندیس آتش‌نشانان در این میدان، وجود قدیمی‌ترین ایستگاه آتش‌نشانی تهران در این میدان است. سر جداشدۀ میرزا کوچک‌خان جنگلی، پیکرهای میرزا محمدرضا کلهر، خطاط مشهور قاجار، میرزا یوسف ملقب به مستوفی‌الممالک که مورد اعتماد امیرکبیر هم بود و میرزا حسن مستوفی‌الممالک معروف به آقا که چندین دوره نخست‌وزیر ایران در زمان قاجار و رضاشاه بود، از جمله افراد مشهوری هستند که در آرامستان حسن‌آباد به خاک سپرده شده‌‌اند.

متأسفانه در تاریخ ۲۶ تیر ۹۸ پس از آنکه انباری در پشت ضلع شمال‌غربی میدان دچار حریق شد، آتش به کل بنای این ضلع سرایت کرد و دو گنبد آن و کل بنای این ضلع طعمۀ حریق شد. با توجه به اینکه ایستگاه آتش‌نشانی درست چسبیده به همین ضلع میدان است، عجیب و قابل تأمل است که تجهیزات مورد استفاده از چه میزانی از پیشرفت برخوردار بودند که موفق به اطفای حریق قبل از آسیب کامل به بنا نشدند؟! یا حتی بخش نظارتی میراث یا شهرداری یا بخش ایمنی ادارۀ آتش‌نشانی چگونه اجازۀ کاربری انبار حاوی مواد قابل اشتعال را در نزدیکی یک بنای تاریخی داده‌اند؟ یکی از قدیمی‌ترین دفترخانه‌های تهران هم درست در زیر همین قسمت قرار دارد که طعمۀ حریق شده و به گفتۀ سردفتر آن به‌رغم اینکه وی چندین بار از کانون دفترداران و دفتریاران درخواست اسکن اسناد تاریخی موجود را کرده، آن اسناد از جمله وصیّت مصدق همگی در آتش سوختند.

میدان حسن‌آباد که از نظر زیبایی و قدمت کاملاً قابل رقابت و حتی برتر از بناهای مشابه در سایر کشورها ازجمله در ایتالیاست، از نظر جذب گردشگر و رشد صنعت گردشگری می‌تواند نقش به‌سزایی داشته باشد.

به نظر می‌رسد ارگان‌های مختلف مسئول از جمله شهرداری، میراث فرهنگی، آتش‌نشانی باید در یک اقدام ملی، در مورد حفظ و حراست از این بنای تاریخی با نگاه اولویت‌دار به حفاظت از قبرستان تاریخی و حفظ بناهای موجود با جابه‌جایی بانک‌ها و دفتر اسناد و کلیۀ عواملی که در حریم بنا قرار دارند و ممکن است باعث آسیب به این بنای تاریخی و باارزش شوند، تلاش کنند؛ این مهم نیاز به عزم راسخ ملی دارد که حساسیت مردم و دولت را توأمان می‌طلبد.