کوزه‌ها و سفال‌های پر از نقش و رنگ و گاهی ساده که قصه‌های چندین هزار سال زندگی انسان را روی خود دارند. گاهی قصه‌ زندگی زن‌ها و مردهایی که آن‌ها را با حوصله از گِل به شکل رسانده‌اند؛ و گاهی هم قصه‌های یک قوم، یک قبیله یا مردم یک سرزمین را. داستان آب، داستان خورشید، داستان خاک، داستان کشت و کار، پادشاهی‌ها، کشورگشایی‌ها، جشن‌ها، افسانه‌ها و اسطوره‌ها و اعتقاداتی ماورای دنیای واقعی. سفال گر در آن روزها فقط یک هنرمند یا صنعتگر نبود. او وظیفه داشت تاریخ مردم خود را با تمام ذوق و ایمانش روی دست‌ساخته‌های گِلی خود، کشیده و آن را مثل یک تاریخ‌نگار به مردم روزگاران بعد هم منتقل کند؛ پس نقش و نگار روی سفال‌ها، نه‌تنها بر اساس سلیقۀ شخصی خودش نبوده؛ بلکه امانت‌دار مردم و فرهنگ سرزمینش بوده است. نقوش روی سفال‌ها، عمدتاً بر اساس پوشش گیاهی و تنوع جانوری جغرافیای محل زندگی و هم‌چنین با محوریت اعتقادات و آیین‌های دینی - مذهبی و اجتماعی طراحی می‌شده است.

سفالگری یکی از خلاقیت‌های ماندگار انسان از گذشته‌های دور است که با زندگی روزمره مردم بیشتر سروكار داشته و اساساً هنری كاربردی است. مواد و مصالح آن از در دسترس‌ترین و ارزان‌ترین مواد طبیعی یعنی خاك به دست می‌آید. هزاران سال پیش در دوران‌های اولیه تمدن بشری، زمانی كه انسان توانست از ابزارهای سنگی استفاده كند و در پی احساس ضرورت، برای نگهداری و حمل غذا با فن سبدبافی آشنایی یابد، احتمالاً با اندود كردن بدنه خارجی سبدها و قرار گرفتن آن‌ها در كنار آتش به‌طور اتفاقی به شناخت ظروف گِلی و مزایای آن دست یافت. دسترسی به چنین وسیله‌ای، تحولی چشمگیر در امر جمع‌آوری و نگهداری غذا پدید آورد. انسان در نقاط مختلف جهان با اختلاف‌زمانی، به این مرحله از خلاقیت قدم گذاشت.

پیشینه سفالگری در ایران:

طبق مطالعات انجام شده آغاز كشاورزی و یكجانشینی در ایران به هزاره‌های ششم و هفتم پیش از میلاد برمی‌گردد. تحقیقات باستان‌شناسی قدیمی‌ترین ظروف گلی حرارت دیده را به هشت هزار سال پس از میلاد نسبت می‌دهند. این سفال ده هزار ساله را كه نمونه آن در غاری واقع در مازندران نزدیك بهشهر به دست آمده است، می‌توان قدیمی‌ترین نمونه سفال دست‌ساز ابتدایی در ایران دانست. این سفال ضخیم، كم پخت، شكننده، خشن، بدون طرح و نقش و قهوه‌ای‌رنگ است و در آن مقدار زیادی علف خرد شده و کاه به‌عنوان ماده چسباننده به كار رفته است. این نوع ظروف سفالی جانشین ظروف سنگی صیقل یافته و نیز ساخته شده از چوب و پوست گردید. همچنین در کاوش‌های حاشیه كویر در تپه سنگ چخماق شاهرود و در مراحل بعدی در لایه‌های عمیق تپه سیلك كاشان، تپه سراب نزدیك كرمانشاه، تپه‌ گیان نهاوند و تپه حاجی‌فیروز در آذربایجان غربی نیز سفال دوران غار دیده شده است كه غارنشینان در مراحل اولیۀ استقرار در دهکده‌های اولیه، آن‌ها را به این مکان‌ها آورده‌اند. پس از این تجربه‌های نخستین پخت، در روستاهای دوره نوسنگی، سفالگران به‌تدریج اجاق پخت سفال را به بیرون از خانه و فضای باز منتقل کردند.

در حدود سه هزار سال قبل از میلاد سفال‌های خاکستری ساخته شده توسط چرخ که البته بسیار الگو گرفته از ظروف فلزی بودند رواج پیدا کردند. ظروف به دست آمده از این دوران نشانگر این است که این ظروف در کوره‌های مخصوص و در شرایط حرارتی و اکسیداسیون مناسب در کوره قرار گرفته و پخته شده‌اند.

در دوران‌های بعدی، یعنی حدود چهار هزار سال قبل از میلاد، سفالگران این ظروف سفالی را زیباتر و شفاف‌تر ساختند و از کنده‌کاری‌هایی با شکل‌های مختلف ظروف برای تزیین ظروف سفالی استفاده کردند و این خود می‌تواند حاکی از اختراع چرخ سفالگری در این دوران باشد که البته این چرخ‌های اولیه درواقع تخته‌های چوبی باریکی بودند که توسط حرکت دست چرخانده می‌شدند تا به سفال حالت دلخواه و شکل زیباتری بدهند. اختراع چرخ سفالگری، درواقع نقطه عطف سفالگری محسوب می‌شود؛ زیرا چرخ‌های سفالگری موجب رونق صنعت سفالگری شدند و تحول بزرگی را در ساخت سفال و ترویج سفالگری ایجاد کردند.

...